materi bahasa jawa kelas x

LAMPIRAN

1.       Pangertene tembang Pangkur

Miturut maknane, tembang Pangkur iku nggambarake mangsa nalika wis kliwat umur kang wus ngungkurake babagan kadonyan. Watake semangat, perwira: tegese kanthi temen anggone ngedohi hawa nepsu ing kadonyan, supaya ora ngganggu anggone urip. Atine wis menep, resik, ora grusa-grusu, lan tansah nengenake ngibadah nyedhakake mring Gusti Kang Maha Kawasa.

2.       Pathokan tembang Pangkur

PANGKUR
Guru wilangan	Guru lagu	Guru gatra
8	a	7
11	i
8	u
7	a
12	u
8	a
8	i

3.       Watak tembang Pangkur

Watake tembang Pangkur iku madhep manteb, banter, nesu. Cocok kanggo ngandharake pitutur, katresnan, crita kang nyata, lan sapiturute.

4.       Makna tembang Pangkur

Pangkur iku maksude buntut. Karangane Kanjeng Sunan Muryapada. Duwe makna nggambarake mangsa nalika wis kliwat umur kang ngungkurake kadonyan, isa ngendhaleni tumindak lan nepsu-nepsu kang ala. Kang dipikir among tembe mburine nalika sowan ing ngarsa Gusti, lan golek memanising pati.

5.       Tuladha tembang Pangkur Slendro Manyura

3	5	5	5	3	3	3	3
ming-	kar	ming-	kur	-ing	ang-	ka-	ra
3	5	5	6	1	1	1	1	2	3	3
a-	ka-	ra-	na	ka-	re-	nan	mar-	di	si-	wi
5	6	!	!	!	!	2	2
si-	na-	wung	rês-	mi-	ning	ki-	dung
!	6	5	5	5	5	5
si-	nu-	ba	si-	nu-	kar-	ta
3	5	5	6	1	1	1	1	1	2	3	3
mrih	krê-	tar-	ta	pa-	kar-	ti-	ning	ngèl-	mu	lu-	hung
y	y	1	1	1	1	1	1
kang	tum-	rap	ing	ta-	nah	Ja-	wa
1	2	3	1	2	3	3	j21
a-	ga-	ma	a-	gem-	ing	a-	Ji

1.       Pangertene crita cekak

Crita iku dumadi adhedhasar saka urutan sawijining kedadeyan utawa prastawa. Sajroning kedadeyan iku, ana tokoh (pirang-pirang tokoh) lan tokoh iku nglakoni sawijine utawa rerangkening konflik utawa cecongkrahan. Kedadeyan, tokoh, lan konflik iku sawijining unsur pokok crita, lan katelune kanthi nyawiji diarani plot utawa alur. Kanthi mangkono crita iku kudu duwe alur.

Semono uga crita cekak, uga dumadi saka urutan sawijining kedadeyan utawa prastawa, kang nyata utawa fiktif. Kang mbedakake karo crita liyane, cerkak iku dicritakake sepisan rampung, lan wis isa nuduhake karampungane crita. Mula ing padatan cerkak mung tinulis kanthi cekak lan prasaja. Surasane crita uga mung prasaja, ora mbutuhake cara ngrampungake kang kanthi jlimet.

2.       Unsurcrita cekak

Unsur-unsur pembangun cerkak (tema, latar/setting, penokohan, alur, pesen, punjering crita/sudut pandang, lan konflik), wos surasane crita, lan gawe ringkesan.

1.       Pangertene pawarta

Pawarta yaiku informasi anyar utawa informasi ngennani sawijining prastawa kang dumadi, diwartakake lumantar wujud cetak, siaran, internet, utawa saka pirembugan marang wong liya utawa pamireng.

2.       Perangan pawarta

Perangan pawarta ing antarane yaiku :

a.        Headline (judul/irah-irahan)

Headline yaiku irah-irahan kang gunane kanggo : (1) nggampangake pamaca ngreteni pawarta kang bakal diwaca, (2) nuduhake pawarta kang dianggep penting kanthi variasi aksara utawa gambar.

b.       Deadline

Ancas deadlineyaiku nuduhake papan kedadeyan lan jeneng media massa. Mula perangan iki nyebut jeneng media massa, papan lan tanggal kedadeyan.

c.        Lead (teras pawarta)

Lead biyasane katulis ing wiwitan pawarta/ing paragraf kapisan. Bab iku tinulis amarga minangka perangan kang wigati saka pawarta, kang nemtokake saripati pawarta, lan nggambarake sakabehe pawarta

d.       Body (tubuh/surasane pawarta)

Surasane nyritakake prastawa kang diwartakake kanthi basa kang cekak, aos, lan cetha. Kanthi mangkono bodyminangka pangembange pawarta.

3.       Unsur-unsur pawarta

Unsur-unsur kang kudu ana ing pawarta yaiku 5W + 1H.

4.       Teknik maca pawarta

Kegiyatan macakake pawarta utawa ngandharake informasi mesthine pakaryan kang wis kulina dingreteni. Sabab meh saben jam awake dhewe isa mangreteni saka layar televisi lan ngrungokake radio.

Macakake pawarta ora mung profesi nanging uga isa dadi pakaryan kang prayoga ing pasrawungan padinan, upamane nalika nemokake sawijining pawarta kang narik kawigaten saka ariwarti lan kanca-kanca liya pengin mangreteni, mula supaya efektif ariwarti kasebut ora prelu diwaca kanthi gentenan, cukup sawijining pawongan wae kang macakake lan liyane nggatekake.

Sajroning macakake pawarta mbutuhake kaprigelan supaya kang ngrungokake isa rumangsa seneng lan pawartane gampang dingreteni. Kaprigelan kasebut kaya andharan iki.

1)       Nggunakake pangucap kang trep

2)       Pamedhote frasa kang trep

3)       Nggunakake intonasi, nada, lan tekanan kang trep

4)       Ngreteni tandha wacan kanthi trep

5)       Swara kang cetha

6)       Ekspresi kang trep

7)       Ngatur alon lan cepete pamaca

8)       Ngolah treping mlebu wetuning napas

9)       Mahami wacan

10)   Percaya marang dhiri pribadi

joglo

LAMPIRAN

Wujud omah tradhisional Jawa iku awujud joglo. Sanajan awujud joglo, nyatane ana maneka warna jinise, tuladhane: joglo Limasan Lawakan, joglo Sinom, joglo Jompongan, joglo Pangrawit, joglo Mangkurat, joglo Hageng, lan joglo Semar Tinandhu. Wewangunan omah joglo iku ana perangan-perangan kang wis gumathok, ing antarane yaiku:

1.       Teras utawa Pendhapa

Dumunung ing ngarep dhewe, fungsi utamane kanggo nampa tamu. Perangan iki tansah dibukak tanpa ana wates ruwangan. Wujud kang tinarbuka iki ora tanpa ngemu teges. Iki aweh pralambang luruhe pribadi Jawa kang tansah tinarbuka lan mentingake karukunan lan kekadangan. Uga nglambangake sipat rinaket ing antarane kang duwe omah karo tamu kang rawuh, luwih-luwih kudu bisa ngurmati. Ruwangan iki uga digunaake kanggo ngrembug sawenehe perkara kang asipat kadonyan. Umpamane ngrembug babagan pagaweyan, bisnis, dagang, lan sapiturute. Wujud ruwangan kang tinarbuka iku uga minangka sawijining karep njumbuhake karo iklim lingkungan kang tropis, mula ruwangane digawe teras kang jembar ing sisih ngarepe, ora kena soroting srengenge amarga kanthi payon gantung kang amba, menthang nganti tekan pojok-pojok payon joglo.

2.       Pringgitan

Jan-jane ruwangan iki isih kalebu papan umum/publik. Ing jaman biyen ruwangan iki kerep digunakake kanggo nggelar wayang kulit utawa upacara tradhisional liyane. Amarga kerep digunakake kanggo nggelar wayang kulit, mula dijenengke pringgitan saka tembung ringgit kang ateges wayang. Wewangunan iki uga ora tanpa teges. Ruwangan iki dibangun kanthi ancas nuduhake yen manungsa iku duwe kuwajiban nguri-uri lan ngrembakake seni lan budaya. Mula ing jamane seni lan budaya tradhisional isih kuncara anjayeng bawana (kondang), amarga ing saben omah joglo diwenehi ruwangan pringgitan.

3.       Dalem Agung

Wujude persegi lan tinutup dening tembok ing patang sisine. Perangan iki minangka perangan kang paling penting lan baku ing wewangunan omah tradhisional Jawa. Perangan ndalem iku perangan kang digunakake kanggo kluwarga, mula asipat luwih tinutup (privasi). Ini nuduhake lamun urusan kluwarga iku dirembug kanthi bebarengan, lan wong liya ora kudu ngerti urusan pribadine kluwarga. Mula pribadine manungsa iku sejatine kudu bisa njaga kawibawane kluwarga, ora kena martakake kahanan kang ana ing sajroning kluwarga. Umpama ana perkara kang kudu dirembug, kudu dirembug kanthi musyawarah kluwarga. Kanthi cara musyawarah bisa ngudhari perkara kang lagi disandhang.   

4.       Krobongan/senthong

Ruwangan iki minangka ruwangan kang istimewa. Ing wiwitane fungsi utama ruwangan iki saliyane kanggo ngaso utawa turu kang duwe omah, yaiku kanggo nyimpen maneka wujud pusaka lan piranti aji liyane. Kang duwe omah nalika nindakake ngibadah uga katindakake ing ruwangan iki. Mula ing ruwangan iki dikantheni kasur, dhipan, bantal lan guling. Ruwangan iki ateges nuduhake yen manungsa iku tansah eling marang Gusti kang paring kanugrahan.

5.       Gandhok atau Pawon/pekiwan

Papane ana ing mburi dhewe. Fungsine kanggo masak lan kamar mandi. Sanajan katon prasaja, nanging perangan iki uga minangka perangan kang asipat pribadi lan duwe nilai luhur. Gandhok utawa pawon digunakake kanggo masak masak, dhahar, lan adus. Nulad saka guna panganggone, mula dipapanake ana ing mburi, supaya wong liya ora ngerti nalika sing duwe omah reresik dhiri, lan dhahar. Bab iki nuduhake yen manungsa iku duwe sipat gemi, setiti lan ngati-ati, tegese ora boros lan tansah njaga kapribadene kang siningit (tersembunyi).

6.       Wacana deskripsi

Deskripsi yaiku sawijining wujud tulisan kang ana sesambungane karo pambudi dayane penulis kanggo menehi pepincren-peprincen saka sawijining objek (panggonan, manungsa, barang, lan sapanunggalane). Sajrone deskripsi penulis mindhahake kesan-kesane, mindhahake asile pengamatan lan rasa pangrasane marang pamaca. Wacana iki njlentrehake sipat lan sakabehe peprincen wujud kang bisa ditemokake saka objek kasebut. Ancas kang pingin diwujudi dening panulis deskripsi yaiku ngripta daya khayal pamaca, kaya-kaya pamaca bisa nyawang objek kuwi mau kanthi wutuh lan cetha. Cethane wacana deskripsi iku wacana kang nggambarake utawa njlentrehake kanthi cetha salah sawijining kahanan utawa obyek, lan kaya-kaya kang padha maca isa ngrasakake utawa ngreti kaya kang dicritakake.

            Saliyane kuwi, karangan deskripsi yaiku sawijining karangan kang tujuwane kanggo nggambarake objek kang sanyatane. Wacana deskripsi ana kang diarani wacana deskripsi objektif yaiku salah sawijine jenis karangan deskripsi kang anggone nggambarake objek mau ora dikantheni karo opini saka penulis. Saliyane iku uga ana wacana deskripsi kang diarani wacana deskripsi subjektif yaiku kosok baline saka deskripsi objektif, yaiku anggone nggambarake objek iku dikantheni karo opini saka penulis. Becik lan orane wacana deskripsi iku gumantung saka panulise, amarga saya pinter lan cetha anggone nggambarake kahanan bakal saya cetha para pamaca anggone ngreteni.

Topik-topik kang bisa dikembangake dadi tulisan deskripsi yaiku :

a.        kahanan ruang, umpamane ruang sinauku, gerbong sepur kelas ekonomi, lan pos rondha ing desaku;

b.       kahanan barang, umpamane maneka warna kembang ing Taman Bunga Nusantara, wong-wong suku Dayak, lan bis kuning UI;

c.        proses, umpamane proses nggawe klambi kebaya lan budhal menyang sekolah.

sandhangan mandhaswara

1.       Sandhangan mandaswara

1. Sandhangan Manda Swara “ng”

Contohnya untuk menulis kata (tembung):

2. Sandhangan Manda Swara “r”

Contohnya untuk menulis kata (tembung):

3. Sandhangan Manda Swara “h”

Contohnya untuk menulis kata (tembung):

Sinom

1.       Pangertene tembang Sinom

Sinom iku ateges anom, taruna, srinata, roning kamal, pangrawit, weni, logondhang, lan sapiturute. Sinom duwe karep pucuke godhong kang isih kecut. Anggitane Kanjeng Sunan Giri Kadaton. Iki cocok kanggo pambuka crita nanging uga kudu nulad papan panggonan.

2.       Pathokan tembang Sinom

SINOM
Guru wilangan	Guru lagu	Guru gatra
8	a	9
8	i
8	a
8	i
7	i
8	u
7	a
8	i
12	a

3.       Watak tembang Sinom

Watake tembang Sinom iku tresna asih, canthas, trengginas. Cocok kanggo bab-bab kang sarwa lincah, nggambarake sipat kan cukat trengginas, lan sapiturute.

4.       Makna tembang Sinom

Sinom iku maksude enom. Tembang iki nggambarake wayah enom, wateke golek pangalembana utawa grapyak, luwes, gampang srawung. Pancen nom-noman biyasane seneng sesambungan/kekancan, pinter ngomong utawa srawung kang golek kanca/kadang lan narik kawigatene liyan. Nglambangake wayah isih jejaka/prawan.

5.       Tuladha tembang Sinom

5	6	6	6	6	6	6	6
nu-	lad-	a	la-	ku-	u-	ta-	ma
5	6	6	4	5	6	j65	5
tu-	mrap-	e	wong	ta-	nah	Ja-	wi
5	6	6	6	5	3	3	j21
wong	A-	gung	ing	Ngèk-	si-	gan-	da
1	2	3	2	1	y	t	y
Pa-	nêm-	bah-	an	Se-	na-	pa-	ti
1	2	2	2	2	1	j23
ka-	pa-	ti	a-	mar-	su-	di
1	1	1	2	1	y	1	2
su-	da-	ning	ha-	wa	lan-	nêp-	su
y	1	1	1	1	1	1
pi-	nê-	su	ta-	pa	bra-	ta
1	2	3	2	1	y	t	y
ta-	na-	pi	ing	si-	yang	ra-	tri
y	1	2	3	2	2	2	2	3	j21	y	j12
a-	mê-	ma-	ngun	kar-	ye-	nak	tyas-	ing	sa-	sa-	ma

wayang

1.       Pangertene wayang

Wayang yaiku sawijining wujud seni pertunjukan kang awujud drama kang khas. Seni  kang kamot sajroning pertunjukan iki yaiku : seni swara, seni sastra, seni musik, seni tutur, seni lukis, lan sapanunggalane. Dene ana sawetara pihak kang duwe panganggep menawa pertunjukan wayang ora mung kesenian, nanging ngemot pralambang. Saora-orane wiwit abad kaping 19 nganti saiki, wayang wis dadi sasaran kajian lan didiskripsekake dening para ahli.

Wayang akeh banget jenise minangka kesenian rakyat utawa kraton, ana wayang glek kang kagawe saka kayu, ana wayang kulit kagawe saka kulit, wayang klithik kagawe saka kayu, wayang beber digambar ana ing kertas utawa kulit lan sapiturute.Sumbere crita saka Ramayana lan Mahabarata, crita-crita Menak, crita-crita Panji, syair-syair kepahlawanan utawa kreasi anyar kang nyritakake prastawa-prastawa anyar.

Saliyane kuwi werna-wernaning wayang iku uga ana kang sinebut wayang wong, kang dipragakake dening uwong, lan wis ana wiwit abad kaping 18. Wayang iki entuk sambutan kang apik saka masyarakat, mula ing jaman sateruse ketok akeh perkumpulan wayang wong. Ing pungkasaning jaman saiki wis akeh museum wayang antarane ing Jakarta lan Ngayogyakarta. Sawetara panaliten nyimpulake, wayang minangka sarana nggambarake alam pikirane piyayi Jawa kang dualistik. Ana rong prekara, pihak utawa klompok kang ora cocok, beda, antarane apik lan ala, babagan lair lan batin, alus lan kasar, Pandawa lan Kurawa. Kalorone nyawiji ana sajrone manungsa kanggo nggoleki keseimbangan. Wayang uga dadi sarana ngendhaleni sosial, umpamane kanthi kritik sosial kang diwujudake lumantar banyolan.

Crita wayang iku duwe struktur formal. Struktur kuwi kedadeyan saka unsur-unsur kang padha gayut antarane siji lan sijine. Unsur-unsure yaiku tokoh, watak,alur, tema, latar, lakon, pesen kang kamot, pitutur (pesan moral) kang kakandhut sajroning crita wayang..

2.       Unsurcrita wayang

Unsur-unsur pembangun crita wayang iku padha karo unsur-unsur crita liyane, yaiku tema, latar/setting, penokohan, alur, pesen, punjering crita/sudut pandang, lan konflik, wos surasane crita, lan gawe ringkesan.

pranatacara

1.       Pangertene panatacara

Panatacara kerep uga diarani denign babrayan agung minanga panatacara pambyawara, pranata adicara, pranata titilaksana, pranata laksitaning adicara utawi Master of Ceremony (MC). Regeng, nges lan orane sawijining adicara iku sebagean gehde dadi tanggungjawabe pranatacara. Pranatacara kuwi sawijining paraga(wong) sing duwe jejibahan nglantarake titilaksana (lakune) sawijining upacra adat temanten, kesripahan, resmi/ formal, pepanggihan (pertemuan), pajamuan (pesta), pangaosan utawa pentas (show) lan sapanunggale. Kaya dene ing  acara upacara adat temanten Jawa, pranatacara kajibah nglantarke titilaksana (lakune) adicara ijab, pawiwahan lan pahargyan. Senadyan kaya mengkono kadhangkala ijab (jab Kabul) madeg dhewe ora gandheng karo adicara pawiwahan lan pahargyan (resepsi) temanten. Dene yen ing upacara kasripahan (kematian) juru panitilaksana (pranatacara) nglantarake upacara mbudhalake layon saka omah menyan sarean (kuburan).

2.       Perangan teks panatacara

Minangka kanggo ancer-ancer yen kanggo gawe  ngrengrengan teks panatacara parasiswa kudu weruh pokok-pokok teks panatacara mau. Dene pokok (batang tubuhe) teks pranata cara, yaikut:

a.        Salam pambuka. Salam pambuka kanthi tembung, “Asalamualaikum Warahmatullah wabarokatuh” (tumrap wong Islam), utawa tembung “nuwun kawula nuwun”.

b.       Puji sykur konjuk marang Gusti ingkang Maha Kuwasa sarta ngaturake sholawat salam konjuk marang kanjeng Nabi Muhammad

c.        Sapa aruh. Sapa aru utawa aruh-aruh marang kabeh para tamu unddangan. Anggone sapa aruh mau diwiwiti saka wong sing paling tua nganti marang sing enom, saka sing pangkate luwih dhuwur nganti sing endhek.

d.       Ancasing gati. Ancasing gati yaiku apa kang dadi tujuan saka adicara kang diadani (dilaksanakan) ing wektu iku paraga pranatacara kudu weruh kanthi gamblang ngenani adicacaaapa sing diangit dening panatacara kudu klop karo panyuwune sing duwe gawe, sarta kudu klop karo swasanane serta cundhuk karo tatanan adat kang ana ing bebrayan (masyarakat) kono.

e.       Panutup. Ing perangan panutup iki prantacaara nggatur marang para rawuh mungguh acara kang dirantam, sarta ngajak ngenut lakuning pahagyan kanthi kepenak

f.         Salam penutup.

3.       Unsur-unsur panatacara

Sarat Panatacara

Kanthi gladhen lan sarat laku pitung perkara. Dening Rama Sudi Yatmana (1989:1) di jlenterhake kanthi aran Saptama Pangolahing Raga, yaiku:

a.        Magatra, yaiku bleger wewujudane rupa, adining sastra lan nyandang penganggo kang trep, pantes lan jangkep. Solah bawa sing luwes lan ora digawe-gawe

b.       Malaksana, mlaku samlaku, sapecak sajangkah ditata runtut, luwes mrabawani, ora ingah-ingih lan ora wigah wigih sarta ora ngisin-ngisini

c.        Mawastha, ngadeg jejeg, ora kendo, ora dhoyong

d.       Maraga: ora grogi, ora wedi, ora gmeeter, anteb lan anteng obahe wawak, sirah, gulu, siku, asta lumrahe samadya ora katon ndhangak tangan kudu bisa nambahi cetha paa kagn diucapake.

e.       Malaghawa, trampil kepara trengginas, cag ceg, lancar, gancar, sembada ing karya. Ora ngleler nangin uga ora katon grusa grusu

f.         Matanggap, tanggap ing sakabehe swasana, sarta bisa andayani regenge swasana. Mula pranata cara uga bsa gawe gumrengsenge swasana prasat bisa aweh tetamba tumrap wong kang nandhang susah/ sungkawa

g.        Mawwat: anteb, mantebm ngentasi purwa, madya lan wasaning karya. Dadi pranata cara kudu bisa ngedhaleni acara wiwit kawitan, tengahan, lan pungkasane acara kanthi manteb lan sampurna. Aja nganti ana acara kagn kececer keliwatan uwal saka rantaman

4.       Teknik maca panatacara

Sajroning macakake panatacara mbutuhake kaprigelan supaya kang ngrungokake isa rumangsa seneng lanpranatacarane gampang dingreteni. Kaprigelan kasebut kaya andharan iki.

1)       Nggunakake pangucap kang trep

2)       Pamedhote ukara kang trep

3)       Nggunakake intonasi, nada, lan tekanan kang trep

4)       Ngreteni tandha wacan kanthi trep

5)       Swara kang cetha

6)       Ngatur alon lan cepete pamaca

7)       Ngolah treping mlebu wetuning napas

8)       Mahami wacan

9)       Percaya marang dhiri pribadi

panganan tradhisional

1.       Tempe

Ora kaya panganan dhele tradisional liyane kang biyasane asale saka Cina lan Jepang, tempe iku asli saka Indonesia. Ora cetha kapan panggawene tempe iku kawitan. Nanging nyatane panganan tradisional iki wis dikenal wiwit pirang-pirang abad kawuri, utamane ing tatanan budaya panganan masarakat Jawa. Ing bab 3 lan bab 12 manuskrip Serat Centhini kanthi seting Jawa abad kaping 16, wis ditemokake tembung “tempe”, umpamane kanthi nyebut jeneng nyamikan jae santen tempe (saemper masakan tempe nganggo santen) lan dhele tempe srundengan. 

 Tembung dhele kang ditulis kadhele ing basa Jawa ditemokake ing Serat Sri Tanjung (abad 12 utawa 13). Saliyane iku ing serat legenda kota Banyuwangi iku, tembung dhele uga ditemokake ing Serat Centhini taun 1814. Ing jilid kapindho Serat Centhini digambarake lelakone Cebolang saka Purbalingga tumuju menyang Mataram, banjur nginep ing omahe Ki Amongtrustha, kang nyugata dhahar wengi kanthi lawuh bubuk dhele. Ing Mataram, Cebolang diwenehi ngerti dene sesaji ing kacar-kucur, yaiku upacara arep nikahake anak, ana kacang kawak lan dhele kawak, beras kuning, kembang, lan dhuwit cring. (wikipedia).

Tembung “tempe” dirasa saka basa Jawa kuna. Ing jaman Jawa kuna ana panganan kang werna putih digawe saka glepung/tepung sagu kang diarani tumpi. Tempe seger kang awarna putih katon saemper karo panganan tumpi kasebut. Saliyane iku ana rujukan ngenani tempe saka taun 1875 ing sawijining kamus basa Jawa-Belanda.

Andharan kasebut nyata nuduhake lamun panganan kang diarani tempe iku dikenal dening wong Indonesia wis pirang-pirang abad kawuri. Mula sepira bungahe lamun awake dhewe iku duwe sawijining panganan khas kang ora diduweni dening tlatah liya.

2.       Sega megono

Wis kondhang kaloka yen sega megana (sering ditulis megono), idhentik karo Pekalongan.  Ana kang duwe panemu yen mrgono iku saka tembung mergo tegese sebab lan ono kang tegese ana.

Saliyane iku uga ana kang ngandharake yen sego megono iku saka sego, mego ‘awan’, lan gegono ‘angkasa’. Yen rinakit tembunge dadi ukara megono = mego ing gegono. Banjur saka kahanan iki ndadekake sego megono iki kaya mega ing gegana. Nitik saka wernane mega lan angkasa kang putih resik, peteng, jingga lan abang branang.

Ana maneh kang ngandharake yen sing nemokake resep megono iku ahli logistik saka Kraton Mataram jenenge Bandoro Raden Haryo Tejokusumo, putra Sri Sultan Hamengkubuwono II. Ing taun 1825, Pangeran Diponegoro ajak-ajak supaya kabeh gelem perang mungsuh Kolonial Belanda. BPH Tejokusumo kang rikala semana wis yuswa 56 taun gelem melu lan mutusake menyang Mataram kanggo nyengkuyung Pangeran Diponegoro. Minangka sawijining pawongan kang ahli logistik, piyambake ngrasa prihatin nulad prajurite Pangeran Diponegoro kang kerep kekurangan pangan, saka pambudidayane, piyambake nemokake lawuh kang praktis lan gampang dimasak ing ngendi wae lan kapan wae, kanthi bahan kang akeh dumunung ing saindhenging Jawa Tengah, piyambake milih nangka. Nangka mau dicacah dadi cilik lan dibumboni saanane. Bumbu-bumbu mau banjur diulet karo klapa parutan. Banjur klapa parutan kang wis dibumboni mau banjur dicampur karo nangka, mula banjur diarani megono.

Saka andharan kasebut sega megono mung awujud prasaja jebul nyimpen sejarah perjuwangan kamardikan Indonesia kang elok banget. Saliyane iku, awake dhewe kudu bombong lamun pepundhen lan leluhure dhewe iki ahli ing babagan logistik.

3.       Thiwul

Wektu iki thiwul dikenal minangka jajanan pasar kang merakyat. Panganan iki gampang ditemokake ing sawenehe papan. Yen diturut  saka sejarahe, thiwul iku mula bukane minangka panganan pokok masarakat ing jaman biyen nalika penjajahan Jepang lan udakara ing taun 1960-an. Thiwul digawe saka pohung (singkong) didadekake panganan pokok kanggo ngganti beras nalika regane larang lan ora bisa ketuku. Ing jaman biyen thiwul dipangan kaya dene sega, kanthi lawuh lan jangan/sayur.

Thiwul digawe saka pohung kang dipeme nganti garing, utawa kulina diarani gaplek. Gaplek banjur didheplok  nganti alus, banjur didang nganti mateng. Asil dang-dangan iki kang diarani thiwul. Yen dipangan minangka panganan pokok, thiwul bisa dipangan nganggo lawuh jangan lombok ijo, tempe gembus goreng, lan sambel.

Sega thiwul kulina digathukake karo kemelaratan, nanging kabeh mau ora bener satus persen, sebab ing tlatah liya thiwul iku dadi pangan favorit. Tuladhane ing Madiun. Saliyane dadi panganan kang disenengi, thiwul uga menyehatkan, mligine kanggo kang duwe lara diabetes, darah tinggi, lan sapiturute. Thiwul uga dipercaya bisa nyegah lara maag.

Siji maneh panganan kang kawentar lan minangka sawijining perangan kang baku tumrap perjuwangane para pahlawan kamardikan. Saliyane iku pejuwang biyen iku ora mikir apa kang dipangan nanging kepiye bisane Indonesia iku mardika.

Tuladha teks deskripsi panganan tradhisional Jawa

Lumpia semarang. Panganan iki khas banget lan nikmat banget yen dimaem nalika anget. Luwih enak maneh yen ditambah saos kental manis. Isine lumpia iku ing antarane bung (rebung), ayam, endhog, lan urang. Isen-isen kuwi mau dibuntel nganggo kulit kang digawe saka adonan gandum saemper karo kulit martabak. Yen wis dibuntel sakabehe

Sega Gandul Pati. Sega gandul iki pancen khas banget amarga nggunakake bumbu kang mligi saka kutha Pati. Sega iki diajangi nganggo piring kang dilambarigodhong gedhang, diwenehi duduh kang rada gurih legi, lawuhe daging sapi iris ciik-cilik. Bisa ditambahi lawuh liyane,kayata tempe goring, ayang bacem, endhog bacem,lan sapiturute.

Sega liwet Solo. Sega liwet iku sega gurih kang dimasak nganggo santen klapa, lan disuguhake kanthi sayur jipan (labu siam), daging pitik opor disuwir-suwir, endhog bacem. Rasane gurih lan enak amarga saka sega lan sayure.

Mendoan Purwokerto. Mendoan iku panganan kang bahan dhasare saka tempe. Tempe sadurunge digoreng dicelupake ana ing adhonan kang digawe saka gandum lan dicampuri irisan godhong brambang.

Garang asem. Garang asem minangka sawijining panganan sehat amarga ora kakehan gajih (lemak). Kena ngapa? Amarga garang asem anggone masak kanthi cara didang (dikukus). Jumbuh karo jenenge, garang asem duwe rasa kang khas yaiku rasa asem lan gurih. Rasa asem iku saka blimbing wuluh kang minangka bahan dhasar lan bumbu utama panganan iki. Anggone ngedang dibuntel nganggo godhong gedhang nambahi rasa sedhep. Isen-isen garang asem iki umume pitik.

Sambel bajak. Yen miturut saka jenenge pancen kaya sambel-sambel umume. Sing mbedakake karo sambel liyane yaiku, nalika nggawene dicampuri nganggo banyu asem. Mula saka iku ora mung rasa pedhes sing dirasakake, nanging uga rasa seger saka banyu asem kuwi.

 Angka Jawa

0	0	5	5
1	1	6	6
2	2	7	7
3	3	8	8
4	4	9	9
Tuladha	2012 : 2012	2013 : 2013	1945 : 1945
	Taun 2014 aku bali. taun\;2014;akubli